Kürdi Makamında Armoni Çeşitlemeleri ve Bir Örnek: Apaçi Marşı!

25

Kürdî makamı denince aklınıza sadece saz semaileri gelmesin. Günümüzde bu ses dizisinin kullanıldığı çok sayıda beste var. Örneğin Apaçi Marşı. Sözlü popüler şarkılar arasında da Kürdî ses dizisinin belirgin bir ağırlığı var. Nasıl olmasın ki? Umutsuz aşkı, kavuşamamayı, hicranı ve hüznü anlatmak için bu dizinin ağır, karanlık, kasvetli havası biçilmiş kaftan. Fakat aranjörlerin bu ses dizisini besteciler kadar sevdiklerini hiç sanmıyorum. Ne yapacaklarını bilemiyor gibiler; sanki zamanın birinde bu ses dizisindeki tüm şarkılar için üç tane demirbaş akor belirlenmiş gibi, herkes dönüp dolaşıp o üç akoru kullanıyor. Üç akorla şarkı yapılmaz demiyorum, yine yapın. Ama bakın başka seçenekler de var hayatta.

Apaçi Marşı dedik, onunla devam edelim ve örnek olarak kullanıp üzerinde farklı armoni çeşitlemeleri deneyelim.

Hani üç tane akor bellemişler hep onu kullanıp duruyorlar dedim ya az önce, işte o üç akor şunlar:

      Apaci Marsi Ornek: 1

.

Ben diyorum ki o üç akorun yerine bu üç akoru kullanmak da mümkün, hem melodinin demini biraz açıyor, depresif havayı biraz dağıtıyor. Hep depresyon, hep depresyon, nereye kadar?

      Apaci Marsi Örnek: 2

.

Ama “yok ben ille de daha ilk akordan ağırlığımı koymak istiyorum” diyen aranjörlerdenseniz size şunu verelim:

      Apaci Marsi Ornek: 3

.

Ya da ses dizisinin modal havasını ön plana çıkaran farklı bir akor yürüyüşü. Bunu duyabilmek için bas gitar desteği gerekebilir, o yüzden basit bir altyapı da ekledim:

      Apaci Marsi Ornek: 4

Seçenekleri ve kombinasyonları daha da artırabiliriz. Ama şimdilik burada bırakalım. Bu sayfaya bir arkadaşa bakmak için gelenler burada ayrılabilir. Armoniyle ilgilenenler ve bu akorları nereden çıkardığımı merak edenler: bundan sonraki bölüm size ait.

Bundan Sonraki Bölüm (Teori Falan)

Kürdî ses dizisi yanda gördüğünüz notalardan meydana geliyor (Kaynak: Müzik ve Müzisyenler Ansiklopedisi, Vural Sözer, Atlas Yayınları, 1964). Şimdi burada armoni açısından seçeneklerimizin aslında ne kadar zengin olduğunu görmek için konuya batı müziği perspektifinden bakalım. Yandaki notaların aralarında (batı müziği açısından) sırasıyla yarım, tam, tam, tam, yarım, tam tam ses aralığı mevcut. Bu da esasen batı müziğindeki Phrygian moduna karşılık geliyor. Phrygian modu, bizim majör gam’ın üçüncü derecesi. Dolayısıyla majör gamdan türettiğimiz her türlü akoru bu modda da kullanabiliriz. Tek değişiklik, akorların ağırlık merkezinde. Ne demek istediğimi notalarla çok daha kolay açıklayabilirim. Do majör gam ve ondan türetilen akorlar şunlar:

Bu akorların tümünü Phrygian mod’da da kullanabiliriz, ama artık başlangıç akoru olarak Do majör yedili akorunu değil, Mi minör yedili akorunu almamız gerekiyor. Çünkü karar notası, herşeyin dönüp dolaşıp gelmek isteyeceği, kadans yapacağı nota Mi. Dolayısıyla akorları Mi minör yedili’den başlayarak numaralandırıyoruz. Onun dışında herşey aynı (bir başka deyişle akorlar aynen kalıyor, sadece numaraları, yani işlevleri değişiyor).

Akademik literatür Phrygian modunda V. derecenin (ki burada B-7(b5) oluyor) kullanılmaması gerektiğini söylese de, gördüğünüz gibi yukarıdaki 3. örnekte göğsümü gere gere kullandım, hatta belirgin olsun diye arpej yerine akoru blok olarak çaldırdım. En iyisi denemek ve parçaya en uygun olan kombinasyonu bulmak. Peki, seçeneklerimizin neler olduğunu belirledik. Ama hangi akoru melodinin neresinde kullanacağımızı nasıl seçeceğiz? Bu sorunun cevabına rearmonizasyon konusunda daha önce yazdığım bir yazıda değinmiştim, şuradan ulaşabilirsiniz.

Okuduğunuz için teşekkürler! Lütfen aşağıya yorum bırakmadan gitmeyin.

Paylaş

25 YORUMLAR

  1. Sayın somunkıran, son derece faydalı ve güzel yazılar videolar, örnekler…elinize sağlık. Özellikle cubasedeki anlatım tarzınız çok iyi…Bir amatör olarak cubase ağır geldi. Sonra tesadüfen I PAD garage band izledim, iştahlandım, kolaydı…Bence şarkının melodik yapısı ve kurgusu önemli… Bu temeli yaptıktan sonra işlemeleri sonra gelir diyorum Ne dersiniz?…..Sizinde belirttiğiniz gibi dört enstruman yetmeli…..Sonrasınıda profesyonellere bırakmalı…Cubase ile ilgili üç videonuzun devamını nerede bulabilirim?… Selamlar….Nuri T.

    • Söylediklerinize katılıyorum. Şarkının melodik yapısını ve kurgusunu gösteren, temiz kaydedilmiş sade bir vokal + gitar demosu fazlasıyla yeterli. Düzenleme işini aranjörler, kayıt ve miks işini mühendisler yapmalı. Hepimiz biraz besteci, biraz söz yazarı, biraz aranjör, biraz kayıt mühendisi, biraz yapımcı olalım diye uğraşırken hepsini yarım yarım yapar hale geliyoruz. O yüzden en çok keyif alarak yaptığımız ve en yetenekli olduğumuz tarafa odaklanıp diğerlerini uzmanlara bırakmakta fayda var. Sizin de güçlü yanınız beste yapmaksa örneğin, garage band bu besteleri demo haline getirmek için fazlasıyla yeterli.

      Cubase ile ilgili videolarım şimdilik üç tane, ama yenilerini yapmayı planlıyorum.

  2. Doruk Hocam,

    Bu mod’lar hep,major dizi üzerine mi kuruluyor?Minör diziler üzerine de mod oluşturamazmıyız?.

    Bir de E Major tonunda,müzisyen melodi yazarken,A,G,E,D,C,B,C A,G,E,D,C,A,G Notalarını kullanarak melodi yazabilir mi?

    E major 4 diyezli bir dizi olmasına ragmen, Melodi Doğal major, yada ilgi minör’ü’nün notaları kullanılarak yazılmış.

    Burada bir modülasyon mu var?Yoksa, başka bir şey mi anlayamadım..

    • Minör diziler üzerine de modlar kurulabilir elbette. Natürel minörün kendisi bir mod sayıldığı için onun modlarını oluşturmak ve adlandırmak gereksiz olur (yine Aeolian, Locrian, Ionian, v.s. diye gitmemiz lazım), ama melodik ve armonik minörden türetilen modlar mevcut. Daha fazla bilgi için:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Musical_mode#Other_types

      İkinci sorunla ilgili olarak, evet orada bir modülasyon söz konusu. Yazdığın melodinin yeraldığı bölümde parça E Major tonundan E natürel minör tonuna geçiyor. DİKKAT: E Major ile E natural minor için “ilgili” değil “paralel” terimini kullanmamız lazım.

  3. paylaştığınız bilgiler hazine değerinde.umarım müziğe yeni başlayanlar ve hatta uzun yıllar müziğin içinde olup,kavram kargaşı yaşayan usta müzisyenlerde paylaşımlarınızın farkına varır.mükemmel
    bir site hazırlamışsınız,kendi adıma tebrik eder teşekkürlerimi sunarım.

  4. Doruk hocam paylaştığınız bu değerli bilgiler için çok teşekkür ederim.Sayfanızdaki bilgileri takip edip özümsemeye çalışıyorum uzun zamandır.
    Hocam acaba yukarıdaki apaçi marşı gibi armonik olarak analizini yapabileceğimiz, kurdi makamında birkaç farklı tarzda parça önerebilir misiniz? Ben bazı şarkılara kafa yordum ama biraz zorlandım.Tavsiye edebileceğiniz başka örnekler varsa çok mutlu olurum.Başarılarınızın devamını dilerim 🙂

  5. emeğinize sağlık doruk hocam bilgileriniz çok faydalı oldu teşekkür ederiz… başarılarınızın devamını diliyorum sizi takip etmeye devam edeceğim:))

  6. Hocam ellerinize yüreğinize sağlık. aslında ben hiç yorum yapmayı sevmem. bu benim hayatım boyunca yaptığım ilk yorum olacak. Ama bunu hakkettiğinizi düşünüyorum. çok doğal ve berrak bir anlatım olmuş videolarınız benim içinden çıkamadığım bir çok konuya ışık tuttu teşekkür ederim. Ama ne olur devamı gelsin daha çok öğrenmemiz gereken ve sizden beklediğimiz şeyler var. ne olur bu yazımı ciddiye alın. iyi çalışmalar.

  7. Sayın hocam,yıllardır bir sürü bilgisayarda müzik yapmaya elverişli proğramları kullanmaya,deşifre etmeğe çalıştım.İki yıl önce Cubase sx ile meşgul olmaya başladım.Kendimi belli bir yere taşıdım.Ancak,bundan 1 ay önce videolarınızı izledim.Şu anda yaptığım çalışmalar daha çok içime siner oldu.Yaptığım projelerden daha büyük keyf alıyorum.Sayenizde…Bir çok arkadaşımızın ellerinden tutmuş gibisiniz…Lütfen elimizi bırakmayın. Elinize emeğinize yüreğinize sağlık…Teşekkürler…

  8. sayın doruk hocam 🙂 ;
    benim bu konuda anlamadığım bir konu var ve yazarak anlatamayacağım için resimini çektim notaların çünkü; bildiğim bütün armoni kuralları iflas etti 🙂

    Resim linki : http://i.hizliresim.com/mL32k4.png

    bu eser bi kürdi makam ya da E Phrygian modunda, tamamını yazmadım ama mi ile de bitiyor.
    şimdi sizinde dediğiniz gibi ; ” Do majör gam ve ondan türetilen akorları Phrygian mod’da kullanabiliriz”
    bende doğal olarak do majör gamın akorlarını kullanmanın bir kural olduğunu biliyorum, yani okuduğum armoni bilgilerine göre öyle olması gerekir 🙂 (yoksa öyle değil mi? yanlışmı biliyorum acaba…)
    şimdi resime bakarsanız orda aynı ölçü içinde ilk önce mi majör sonra mi minör akoru kullanıyor.
    ve diğerinde de re majör ve daha sonra re minör akor kullanılmış. kullanılan o majör akorlar çaldığımda okadar uyumlu geliyor ki kulağıma, majör akorun yerine minörü kullanınca bi eksiklik olduğunu hissediyorum.
    sorum neden mi majör ve re majör kullanılıyor? bunun bir kuralı var mı ? neye göre karar vereceğiz?
    bu müziği yazan kişi bana bunun böyle olması gerektiğini söylemişti ama neden diyemedim. zamanımız kısıtlıydı falan.. ben müzik eğitimi almadım edindiğim kitapardan internetten öğrendiğim kadarıyla biliyorum.

    • Aslında belki de kural kelimesini kullandığımız için işleri zorlaştırıyoruz. Yöntem desek daha iyi. Modlar sözkonusu olduğunda ilgili majör gamın akorlarını kullanmak bir yöntem (evet böylesi kural demekten daha iyi oldu gerçekten). Bir başka yöntem ise, melodi izin verdiği sürece, paralel gamların ve modların akorlarını kullanmak. Paralel derken neyi kastediyorum? Örneğin la minör do majör’ün ilgili minörü iken, do minör do majör’ün paralel minörü. Birincisi farklı notadan başlıyor ama aynı notaları kullanıyor, ikincisi aynı notadan başlıyor ama farklı notaları kullanıyor.

      Terminoloji çok önemli değil. Melodi izin verdiği sürece majör yerine minör (ya da tam tersi) kullanabilirsiniz. Peki melodi izin verdiği sürece derken neyi kastediyorum? Şunu kastediyorum: Melodideki notalarla akordaki notalar minör ikili aralığı oluşturmasın, en azından uzunca bir süre oluşturmasın.

      Bu yöntem bize daha fazla olasılık sağlıyor, paletimize daha fazla renk koyabiliyoruz. Resmini çektiğiniz parçayı yazan kişi neden onun öyle “olması gerektiğini” söyledi bilemiyorum, böyle bir zaruret yok. Ama çok şık bir yöntem. İyi ki de öyle yapmış. Sol eldeki akorun orta sesi sol diyez-sol-fa diyez-fa şeklinde adım adım ilerliyor. Akor yürüyüşü daha renkli, tekdüze değil. E insan başka ne ister? 😀

  9. Merhabalar. Bu çalışmayı Hicaz (ki değişkeni Fa# veya Sol# olur, transpozeleri ve ek olarak Nikriz makamını da içerir) için de yapmanız mümkün müdür acaba?

    • Melodiye armoni bulma çalışmasını koma seslerin çok baskın olmadığı her türlü makamda ve melodide yapabiliriz. Buna Hicaz da dahil. Fakat kullanacağımız yöntem yukarıda anlattığımdan farklı olacaktır. Kürdi makamı majör gamın bir türevi olduğu için batıda “modal interchange” adıyla bilinen bir yöntemi uygulayabildik. Hicaz ve diğer makamlarda bu yöntemi uygulayamayız, çünkü majör gamdan kopmuş durumdayız. Daha az kural, daha fazla sezgi ve çok daha fazla seçenek söz konusu.

  10. Öncelikle saygı ve sevgilerimi sunarım. Teşekkürler.
    Hocam apaçi marşında sadece melodiyi ele alırsak, melodi E phyrgian bir melodidir çünkü hic arıza icermiyor ve melodide tonik ses Mi(yanılmıyorsam). Buda E phyrgian ta kendisi. 1. örnekte ise kullanılan akorlarda tonik olarak Em akoru tonik buradada sıkıntı yok, E phyrgian bir melodiye ait progresyonda Em akorunun tonik görevi üstlenmesi gayet normal. Fakat mesela 2. progresyonda melodiyi silip sadece akorları dinlesem ben bu altyapinin tonu Domajor derdim. Sadece melodiyi dinlesem E phyrgian. Fakat ikisini aynı anda iç içe değerlendirirsem tona ne diyeceğim ? Mesela örnek2’yi önüme koydular ton ne derlerse ne demem gerek ? Akorlara baksam Domajor gibi duruyor. Melodiyi içerden ayıklayip ele alsam melodi tek başına E phyrgian gibi duruyor… Ic içe bir butun olarak degerlendirdigimde ne diyebilirim tona.
    4. örneğe hic yorum yapamadim bu arada… Biraz bahsetme şansınız varsa sevinirim.

    Esen kalın.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here