Star Wars Ana Tema Müziği Çalıntı Olabilir mi?

5

John WilliamsJohn Williams. Sinemayı takip edenlerin çok iyi bildiği, film müziği denince çoğu insanın aklına ilk gelen isim. Star Wars serisi, Indiana Jones serisi, E.T., Schindler’ın Listesi, Harry Potter serisi gibi unutulmaz filmlerin, unutulmaz müziklerinin, unutulmaz bestecisi.

Bu kadar çok ve önemli esere imza atmış bir adamın çok hayranı olması son derece doğal. Fakat özellikle film müziği endüstrisinde, John Williams’ı yerden yere vuran, aslında hiç yaratıcı olmadığını, kariyerini başkalarının eserlerinden çalma-çırpma üzerine kurduğunu iddia edenler de çoktur.

Bu iddialardan en somut olanı, hepimizin ezbere bildiği Star Wars ana temasının, 1966 yapımı Born Free filminin ana temasının tersinden çalınmasıyla ortaya çıktığıdır.

Aslında bir melodiyi tersten çalmak (retrograde), müzik literatüründe yeri olan bir tema geliştirme yöntemi. Bu anlamda yöntem açısından herhangi bir çılgınlık sözkonusu değil. Fakat bir bestecinin bir diğer besteciye ait bir temayı “geliştirip” sahiplenmesi tabii ki ahlaki yönden tartışılabilir.

Bu iddiaları duydukça, okudukça “meyve veren ağaç taşlanır” der geçerdim. Fakat geçen gün internetin kuytu köşelerinde bulduğum bir ses dosyası konuyu yeniden gündeme taşıdı:

Burada, Born Free adlı şarkıyı “cover”layarak 1966 yılında Billboard pop müzik listesinde ilk 10’a giren Roger Williams adlı bir piyanisti dinliyoruz (kendisi parçanın bestecisi değil, buna özellikle dikkatinizi çekerim). Roger Williams, Star Wars temasının, Born Free temasının tersten çalınmasıyla ortaya çıktığı iddiasını yineliyor ve bunu izleyicilere nota kağıdını bilfiil ters çevirerek “kanıtlıyor” (1:30’dan sonrasını dinleyin).

Bu kaydı dinleyince bir konuda yanıldığımı farkettim. Ben şimdiye kadar bu iddiayı “Star Wars, Born Free’nin tersten çalınmış halidir” diye bilmekteyken, Roger Williams “upside down” deyimini kullanıyor, yani “başaşağı“.

Bunu dinledikten sonra, bu iddianın gerçek olup olmadığını deneyip kendim görmeye karar verdim. Born Free’nin notalarını aldım, ters çevirdim, başaşağı çevirdim, çapraz katlayıp uçak bile yaptım ama bir türlü Star Wars melodisini elde edemedim. Eğer bu yazıyı okuyanlar içerisinde bunu başaran olursa, nasıl başardığını lütfen aşağıdaki yorumlar bölümünde paylaşsın ki ben de öğreneyim. Born Free’nin melodisini bilmeyenler, yukarıdaki ses kaydını 2:20’den itibaren dinleyebilirler (parçayı takdim ederken, Roger Williams “evet şimdi Born Free’yi çalıyoruz. Star Wars’u dinlemek isteyen varsa, kafasının üstüne oturup dinlesin” diyor).

İki melodi arasındaki benzerlik su götürmez olmakla birlikte, sonuç olarak ortaya çıkan müziğe baktığımda, ben “çalıntı” demek için yeterli dayanak göremiyorum. Soru şu galiba: Ben ressam olsam, Mona Lisa’yı ters çevirip üzerinde  bir hayli çalıştıktan sonra uçan daire resmine dönüştürsem, Leonardo da Vinci’nin eserini çalmış sayılır mıyım?

John Williams’ın yaptığı hiçbir müzik tamamıyla orijinal değil, “daha önce duyulmuş hiçbir şeye benzemiyor” demek mümkün değil. Ama bu sanırım hiçbir müzik için mümkün değil zaten. Adam uzayda doğup büyümemiş sonuçta, mutlaka birşeylerden etkilenecek.

Örneğin, Shostakovich’in 10. Senfonisinin aşağıdaki bölümünü dinleyin:

Her an bir köşeden Darth Vader çıkıp ışın kılıcını çekiverecek gibi değil mi? Oysa bu eser 1950’lerin başında bestelenmiş. Benzer, ama bir o kadar da farklı.

Stravinsky işin içine biraz da espri katarak “iyi besteciler esinlenir, büyük besteciler çalar” dediği zaman, kastettiği tam olarak buydu sanırım.

Berklee College of Music mezunu olan Doruk Somunkıran, çalışmalarını İstanbul'da sürdürmektedir. Steinberg ve Avid firmalarının sertifikalı eğitmenidir.
Paylaş

5 YORUMLAR

  1. “‘Star Wars’, ‘Born Free’nin başaşağı halidir” ne kadar havada kalan bir cümle. Madem koskoca yaşından başından utanmayıp böyle bir şeyi konserde iddia ediyorsun, ne demeye çalıştığını iyice anlat, dinleyici anlasın…
    Bunu dinleyince adamın (Roger Williams’ın), olgun ses tonundan kaynaklanan o karizması fena halde çizildi bende.
    Ayrıca o ne rezil bir düzenlemedir… Klayderman gibi müzik. Ancak asansörde katlanılırım böylesine.

  2. İlter, elimizde görüntü kaydı olmadığı için tam olarak ne olup bittiğini bilemiyoruz, ama benim anladığım kadarıyla adam gayet bariz biçimde nota kağıdını önce başaşağı koyup Star Wars melodisini, sonra da düzeltip Born Free melodisini çalıyor. Eh salondaki dinleyici de bunu “yiyor” tabii, muhtemelen konservatuar öğrencilerinin mezuniyet töreni değil olay. Sonra al sana şehir efsanesi.

    Asansör müziği konusunda sana kesinlikle katılıyorum. O müzik insana ne Afrika’yı çağrıştırıyor ne de aslanları. Sönük renkli, çok katlı büyük bir mağazanın floresanla aydınlanmış, kokuşkan parfümeri reyonunda geçen bir filme daha uygun olurdu.

  3. En temel bilgileri bu evsizlik beden ve yardım eli yaklaşan çok iyi yapmaya çalışın ki, bu. Öyle olanlar için bir şeyler yapmak için çok çekici olan da bu yararlı yazılmış makaleler ve görüş okuduktan sonra, bu konuda ilham alıyorum

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here