Sesi Görebilsek Nasıl Olurdu? (Lazer Deneyi)

0

Bu videodaki deneyi, Sesten Müziğe belgeselinde sesi görsel olarak ifade edebilmek amacıyla hazırlamıştık. Bu görüntüler 26 Haziran 2015 tarihinde TRT İstanbul Televizyonu Ulus A Stüdyosu’nda alınan ham görüntüler. Daha sonra bunları belgeselde kullandık fakat süre kısıtlaması nedeniyle hızlı geçmek zorunda kaldık.

Bu yazıda bu deneyi nasıl yaptığımızı anlatacağım. Siz de evinizde ya da okulunuzda kolayca yapabilirsiniz. Ne Rubens tüpü gibi tehlikeli, ne de Chladni plakası gibi gürültülü 🙂 Buyrun başlayalım:

Gerekli Malzeme

  • Kapalı bir mekan. Loş, hatta karanlık olursa daha iyi. Fakat olmasa da olur. Biz bu görüntüleri stüdyoda tüm ışıklar açıkken kaydettik (videonun sonunda “Işıkları kapatmaya gerek yok mu?” diye sorduğumu duyabilirsiniz).
  • Düz, siyah bir yüzey. Siyah bir duvar olur, düzgün gerilmiş kalın bir perde ya da kumaş olur, kara tahta varsa o da olur.  Hele bir de mat olursa tadından yenmez. Görüntülerimizi bu yüzeye yansıtacağız, dolayısıyla sınıfta ya da topluluk önünde uygulama yapacaksanız herkesin göreceği bir yükseklikte olmalı.
  • Büyükçe bir hoparlör. 5 inç (∼ 12cm) veya daha büyük çapta. Kaliteli bir hoparlör olması gerekmiyor.
  • Amfi/Ampli/Yükseltici. Hoparlörümüzü sürecek bir yükseltici. Hoparlör ve yükselticiyi kombinleyebilirsiniz. Yani örneğin elinizdeki bir müzik setinin hoparlörünü ve yükselticisini ya da bir oto teybini ve hoparlörünü kullanabilirsiniz. Normal şartlarda bunlardan hiçbirine zarar gelmeyecek ve deney bittikten sonra gündelik hayattaki işlevlerine geri dönebilecekler.
  • Ayna. Ufak bir ayna. Pudriyer ve benzeri makyaj malzemelerinin içinde gelen küçük aynalar en uygunu. Hele bir de yuvarlak olanlarından bulabilirseniz harika olur.
  • Akıllı telefon.
  • Akıllı telefonu amfiye bağlamak için uygun kablo. Aşağıdaki açıklamalara bakınız.
  • Lazer sunum kalemi.

Hazırlık

Düz siyah yüzeyinizi, kapalı mekânınızın duvarlarından birine sabitleyin. Bu duvarın 1-2 metre uzağına (odanın büyüklüğüne bağlı) bir masa yerleştirin.

Aynayı hoparlörün ortasına yapıştırın. Yapıştırmak için kullanacağınız malzeme, hoparlör çalıştığında aynanın düşmeyeceği kadar sağlam, fakat deneyden sonra aynayı hoparlöre zarar vermeden çıkarabileceğiniz kadar nazik olmalı. Çoğu çift taraflı bant işinizi görür. Ayna yeterince hafifse şeffaf bant bile yeterli olabilir.

Hoparlörü masanın üzerine, siyah yüzeye tam karşıdan bakacak şekilde yerleştirin.

Amfiyi hoparlöre bağlayın.

Akıllı telefonunuza şu ücretsiz uygulamayı kurun (Android).

Telefonun kulaklık çıkışını amfideki uygun bir girişe bağlayın. Ev kullanımı için tasarlanmış bir amfi için muhtemelen şöyle bir kabloya ihtiyacınız olacak. Daha profesyonel bir cihaza bağlamak için standart bir enstrüman kablosu (halk arasında gitar cakı diye bilinen nesne) ve şöyle bir adaptör gerekebilir. Verdiğim linkler sadece referans için. Elektronik cihaz satan herhangi bir dükkana giderseniz bunların hepsini bulabilirsiniz.

Hani az önce hoparlörü masaya yerleştirmiştik ya? Lazer sunum kalemini, tam o hoparlörün ortasına yapıştırmış olduğunuz ayna ile aynı yükseklikte olacak şekilde, bir nesneye sabitleyin (bağlayın). Mikrofon ayağı, nota sehpası, sandalye, palto askısı, elde ne varsa.

Lazer sunum kalemini ve onu bağladığınız nesneyi, kalemden çıkan ışın tam aynayı hedef alacak şekilde yerleştirin. Açıları öyle ayarlayın ki kalemden çıkan ışın aynadan yansıdığında siyah yüzeye düşsün. Anlatması zor, göstermesi kolay. Aşağıdaki görselde olduğu gibi yerleştirin (üç boyutlu çizim olayında yeniyim, görsel biraz acemice oldu 🙂 ).

Alttaki fotoğraf bizim Sesten Müziğe için hazırladığımız düzenekten. Hoparlör, ortasına yapıştırılmış ayna, arka planda osilatör ve amfi.

Bu da kullandığımız sunum kalemi. Yaylı düğme uygulama boyunca açık kalsın diye mengeneyle sıkıştırılmış.

Buraya kadar geldiyseniz tüm hazırlıklar tamam! Hazırsınız!

Uygulama

Lazer sunum kaleminizi açın. Bunların düğmeleri genellikle yaylı oluyor. Uygulama boyunca açık kalması için düğmenin üzerine bir madeni para koyup güçlü bir şeffaf bantla sıkı sıkı sarın. Ya da bizim yukarıdaki fotoğrafta yaptığımız gibi bir mengeneyle sıkıştırın.

Telefona yüklediğiniz akıllı uygulamayı çalıştırın (herşey birbirine bağlı değil mi? Telefon amfiye, amfi hoparlörlere?).

Bu uygulamada birbirinden bağımsız olarak ayarlanabilen üç ayrı osilatör (titreşim üreteci) var. Bunu o yüzden tercih ettik. Uygulamanın arayüzü aşağıda. Burada 1 ile işaretlediğim ayarları kullanarak osilatörlerin üçünü de sinüs dalgası üretecek şekilde ayarlayın (aynen aşağıda olduğu gibi her birinde ∼ işareti seçili olsun).

 

Sonra 1 ile işaretlediğim kutunun sağında kalan “Frequencies” başlıklı ayarları her üç osilatör için aynı değere getirin. Hangi değere getirdiğiniz çok da önemli değil. Hepsinin aynı değerde olması önemli (400 Hz iyi bir başlangıç noktası olabilir).

2 ile işaretlediğim ve en sağda kalan ayarlar ondalık değerler (küsurat). Başlangıçta onlar da aynı olsun.

Bu aşamada siyah yüzeyde düzgün, pürüzsüz bir yuvarlak veya 8 şekli görüyor olmalısınız.

Şimdi en üstteki osilatörü sabit tutarken diğer ikisine azar azar ondan farklı değerler vermeyi deneyin. Önce 2’yle işaretlediğim ondalık haneyi kullanın. Yansıttığımız şeklin nasıl değişmeye başladığını gözlemleyin.

Bundan sonrası işin eğlenceli kısmı! İlk osilatörü sabit tutup diğerlerini değiştirin. Birini azaltırken diğerini artırın. Önce küçük farklılıklar, sonra daha büyük farklılıklar deneyin. Aklınıza gelebilecek her şeyi deneyin 🙂

Bu uygulamayı yaparsanız deneyimlerinizi, sorularınızı ya da eklemelerinizi lütfen aşağıda paylaşın. Belki gözden kaçırdığım şeyler vardır, sizin eklemeleriniz sayesinde denemek isteyen diğer okuyucuların hayatları kolaylaşır.

İyi eğlenceler! 🙂

Berklee College of Music mezunu olan Doruk Somunkıran, çalışmalarını İstanbul’da sürdürmektedir. Steinberg ve Avid firmalarının sertifikalı eğitmenidir.

Paylaş

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here