Neden piyanodaki tuşların bazıları beyaz bazıları siyahtır?

0

Neden piyano klavyesindeki bazı tuşlar beyaz, bazıları siyahtır, hiç merak ettiniz mi? Gelin şimdi bunu araştıralım.

Pisagor’un öğrencileriyle birlikte yaptığı deney sonucunda 12 farklı nota belirlediğini az önce gördük. Fakat o çağlarda yapılan müzikler son derece sadeymiş ve bu kadar fazla nota kullanılmıyormuş. O dönemde ½, 2/3 ve ¾ oranlarıyla elde edilen notalar yeterli bulunuyormuş.

(…)

Sonraki yüzyıllarda müzik gelişmeye devam ettikçe yeni sesler aranmaya başlamış ve rönesans döneminde, 4/5,  5/8, 5/6 ve 3/5 8/9, 4/5, 3/5 ve 6/11 oranlarıyla türetilen notalar da kullanılmaya başlanmış.

(…)

Böylelikle elde edilen sekiz notaya, Latince’de sekizinci anlamına gelen octavus sözcüğünden hareketle oktav dendiğini az önce söylemiştik. Bu sekiz nota, günümüzde piyano klavyesinde yer alan beyaz tuşlara karşılık geliyor. Bunlar yüzyıllar boyunca, yaklaşık 13-14. yüzyıllara kadar, Batı’daki müzisyenlere yeterli gelmiş ve yaptıkları bestelerde, çaldıkları müziklerde yalnızca bunları kullanmışlar.

Sonra bu notalar yeterli gelmemeye başlamış. Bunun en önemli nedeni, müziğin ton değiştirmesi için duyulan ihtiyaçmış. Müziğin ton değiştirmesi ne demek? Bunu bir örnekle gösterelim.

Diyelim ki bir beste yaptım:

(…)

Bu beste benim sesim için uygun, fakat diyelim ki bu bestemi bir kadın şarkıcı söyleyecek ve ben de ona enstrümanımla eşlik edeceğim. Bestem şarkıcının sesi için pes kalıyor, dolayısıyla daha ince bir notadan başlamam gerekiyor.

(…)

Olmadı. Her notanın arasındaki oran farklı olduğu için, başka bir notadan başladığımda ses dizisinin karakteristiği de değişti. Enstrümanın bu haliyle bestemi başka bir notadan çalabilmem mümkün değil.

Notaların aralarında kalan rakamsal boşluklara Pisagor’un yüzyıllarca önce bulduğu diğer beş notayı da eklediğimizde, ses dizisi simetrik hale geliyor. Yani notaların arasındaki sayısal mesafe ve oranlar birbirinin aynısı oluyor. Artık bestemi hangi notadan istersem başlayarak çalabilirim.

(…)

Buna bestenin tonunu değiştirmek ya da TRANSPOZE ETMEK de diyoruz. İlk başta bu beş nota, örneğimizde olduğu gibi yedi temel notayla yapılan bestelerin transpoze edilebilmesi amacıyla kullanıldığı için, onlara ikinci derecede önem verilmiş. O nedenle piyano klavyesinde daha küçük ve daha geride konumlandırılmışlar ve farklı bir renkle ayrılmışlar.

Günümüzde piyano klavyesinde aynı yapı korunsa da, siyah tuşlar artık bizim için daha önemsiz değil. Bestemiz için en uygun olan nota hangisi ise ondan başlayarak çalabiliyoruz.

Berklee College of Music mezunu olan Doruk Somunkıran, çalışmalarını İstanbul’da sürdürmektedir. Steinberg ve Avid firmalarının sertifikalı eğitmenidir.

Paylaş

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here