Armonizasyon: Melodi-Akor İlişkisi

40

Seviye: Başlangıç

Simpsomaker adı verilen web uygulamasını kullanarak yaptığım aşağıdaki resmi birlikte inceleyelim:

Her karede ön plandaki karakter aynı kalırken, geri plan değişiyor. Bu yüzden de her kare aklımıza bambaşka öyküler, senaryolar getiriyor. Aynı şeyi müzikte rearmonizasyon adı verilen teknikle yapabiliriz. Melodimizi aynen olduğu gibi bırakırken (yukarıdaki karakteri aynen bıraktığımız gibi) melodinin arkasında çalınan akorları değiştirebiliriz. Bu da melodiyi farklı bir kapsam içinde duymamızı sağlar ve müziğin havasını tamamen değiştirebilir. Neşeli bir melodi karamsar, sıradan bir melodi esrarengiz bir hal alabilir. Bu şekilde armoniyle dilediğiniz gibi oynayabilirsiniz. Herşey hayalgücünüze ve ne yapmak istediğinize bağlı.

Şimdi basit bir melodiyi ele alıp rearmonizasyon ile havasını nasıl değiştirebileceğimize bakalım:

Şekil 1: Melodi
 

Daha önce bir melodiye akor eklemeyi hiç denemediyseniz, şimdi tam zamanı! Bu melodiyi dinlerken ona uygun akorlar bulmaya çalışın. Bu melodi farklı akorlarla uyum sağlayacak esnek bir yapıya sahip, o yüzden sizi çok uğraştırmayacaktır.

Evet, eğer bu melodiyi bir rock veya pop şarkısı içinde kullanacak olsaydık, ardında kullanacağımız akorlar muhtemelen aşağıdakiler gibi olacaktı:

Şekil 2 – Melodi ve triad akorlar
 

Şimdi bu akorların neden iyi sonuç verdiğini inceleyelim. Öncelikle, kullandığım akorların tümü triad kategorisine giriyor. Triad’lar üç notadan oluşan, basit, sağlam, az ama öz akorlardır.

Yukarıdaki örnekte yeralan akorların iyi sonuç vermelerinin nedeni, melodideki notaları içeren akorları seçmiş olmam. Örneğin, ilk ölçüdeki akor olan GMaj (Sol Majör), sol, si ve re (G, B, D) notalarından oluşuyor. Bu ölçü için iyi bir seçim, zira bu ölçünün büyük bölümünde melodide GMaj akorunun üçlüsü olan si yeralıyor. İkinci ölçüye geçtiğimizde, melodi re (D) notasında asılı dururken, arkada Re minör (Dmin) akoru var. Bir başka deyişle, bu ölçüde melodideki nota aynı zamanda geri plandaki akorun kök notası. Şekil 2’yi bu şekilde incelerseniz, diğer ölçülerdeki akorların da bu basit mantık çerçevesinde seçildiğini göreceksiniz (melodideki nota ile geri plandaki akor arasındaki ilişki, her notanın altında gösterilmektedir).

Triad akorlar kullanarak ve melodideki notalar içeren akorları seçerek, rock veya pop tarzında gayet iyi sonuç verebilecek, ayakları yere basan bir kombinasyon elde ettik. Bunun nedeni, melodi-armoni ilişkisinde uyumlu olan sesleri biraraya getirmiş olmamızdır; bu da çok etkili bir müzikal ifade olabilir.

Peki, ya bu melodiye biraz daha esrarengiz, belirsiz bir hava vermek istersek? Parçaya biraz uyumsuzluk veya dissonans eklemek istersek (dissonans konusunu bu yazıda ayrıca incelemiştim)? Biraz daha, nasıl desem, caz etkisi katmak istersek mesela? O zaman ne yapmamız gerekiyor?

Caz armonisine yeni başlayanların sıkça yaptığı bir hata, caz düzenlemelerinde 7’li akorlar ve çekenler (tensions) sıkça kullanıldığı için, mevcut akorlara 7’ler ve çekenler eklemek suretiyle parçaya caz baharatı verilebileceği yanılgısına düşmektir. Fakat örneğin Şekil 2’deki akorlara 7 ve 9 gibi notaları eklemeyi denersek, ortaya çıkan sonucun pek de iç açıcı olmadığını görebiliriz. Bunun başlıca nedeni, 7’li akorların, kök notalarının burada olduğu gibi melodide ön planda olduğu durumlarda çok iyi sonuç vermemeleridir. Genel olarak, melodi 3’lü, 7’li hatta çekenler gibi daha zayıf unsurlarında gezindiğinde bu tür akorlar daha iyi sonuç verirler.

Bu nedenle, “caz” versiyonumuz için, kök notaları ve renkleri farklı olan akorlar bulmamız gerekecek. Şunun gibi örneğin:

Şekil 3 – Melodi ve yedili Akorlar
 

Şimdi bu örneğin neden iyi sonuç verdiğine bakalım: Şekil 2’de olduğu gibi, burada da, her notanın o an çalınan akorla olan ilişkisini portenin altında gösterdim. İlk ölçüye do, mi, sol, si (C, E, G, B) notalarından meydana gelen Do Majör yedili (CMaj7) akoruyla başlıyoruz. Melodideki si notası bu akorun 7’lisi; bu da müziği daha ilk andan itibaren farklı bir havaya sokuyor. Şekil 3’ün geri kalanını incelediğinizde, melodide belirgin olan notaların, o anda çalınan akorun ya 3’lüsü ya da 7’lisi olduğunu göreceksiniz.

Bu akor yürüyüşünün ilginç özelliklerinden biri de akorların kök notalarının (C, B, Bb, A) basamaklar halinde ilerlemesi (stepwise root motion). Kök notalar arasındaki bu yumuşak geçişler, düzenleme açısından ilginç olanaklar ortaya çıkarmakta ve özellikle bass’çı için ilginç doğaçlama fırsatları sunmaktadır.

Son olarak, melodimizi gündelik yaşamda kulağımıza çalınan armoni kalıplarının oldukça ötesine götüren bir örneği dinleyelim:

 

Bu örnekte işlevsel olmayan armoni (non-functional harmony) topraklarına girmiş bulunuyoruz. Bu da mevcut yazının kapsamının bir hayli dışında kalıyor, ama farklı armonik yapılarda melodimizin kulağa ne kadar farklı gelebildiğine bir örnek teşkil etmesi açısından yer vermek istedim.

Umarım bu örnekler, melodileriniz üzerinde çalışırken farklı armonik fikirler deneme konusunda size cesaret vermiştir. Buraya kadar okuduysanız, lütfen aşağıya yorumlarınızı ve önerilerinizi ekleyin. Teşekkürler!

Berklee College of Music mezunu olan Doruk Somunkıran, çalışmalarını İstanbul'da sürdürmektedir. Steinberg ve Avid firmalarının sertifikalı eğitmenidir.
Paylaş

40 YORUMLAR

    • Koray, ille de melodideki nota akorun kök notası olacak diye bir kural yok. 3’lüsü veya 5’lisi de olabilir. Aynen sözünü ettiğin ilk ölçüde olduğu gibi. Anlatmak istediğim de bu zaten; melodideki nota akorun kök notası, üçlüsü veya beşlisi ise aralarında güçlü bir bağ olduğunu söyleyebiliriz ve pop/rock tarzı düzenlemelerde bunlar genellikle daha iyi sonuç verir.

    • Evet. Melodide yer alan nota geri plandaki akorun kök notası, üçlüsü ya da beşlisi olduğu sürece bu tarza uygun bir tını elde edebiliriz. Örneğin şekil 2’de melodide la olan kısımda (3. ölçü) akor olarak La minör kullandığımız gibi pekala Re minör de kullanabiliriz. O zaman melodideki la akorun beşlisi olur, ki bu da gayet iyi sonuç verir.

  1. Doruk Hocam Merhaba,

    Öncellikle, makalelerinizden yararlandığımı ve sizlere teşekkür ettiğimi belirtmek istiyorum….

    Sizinde yukarıda izah ettiğiniz gibi basit bir melodiyi bulduğumuz yada yazdığımız herhangi bir melodiyi,Armoni ile çok sesli hale getirebiliyoruz.Peki Akorlardan melodi türetmemiz mümkünmüdür?

    Örn;Akorlarmız Dmin, Fmaj, Amin, Gmaj olsun.Bu akorlardan melodi yazabilmemiz mümkün müdür?

    İyi günler..

    • Teşekkür ederim Doruk Hocam. Türettiğiniz melodi ve verdiğiniz dipnotlar içinde teşekkürler.

      Belki buradan anlatması sizin için bir hayli zor olacak ama;
      akorlardan melodi türetilirken nasıl bir yol izleniyor.Ya da Siz nasıl bir yol izliyorsunuz?Sanırım Form Bilgisi de gerekiyor.

      Armoni’ye yeni başlamış genç bir müzisyen adayı olarak merak ediyorum bu konuları…

      • Aslında melodi için uygun akor bulmakla, akordan melodi türetmek aynı esaslara dayanıyor. Yani yukarıdaki yazıda anlattığım esaslar geçerli yine. Senin verdiğin akorlardan melodi türetirken o akorların içinde yer alan notaları kullandım. Melodide ilk iki akorda la ve mi notaları dönüyor; ilk akorda (Dmin) la 5’li ve mi 9’lu, ikinci akorda (FMaj) ise la 3’lü ve mi 7’li oluyor. Genel kural yukarıda yazdığım gibi, ama muhtemel kombinasyonlar içinden nota seçerken işin estetik yanı devreye giriyor, yani kulağın seni yönlendiriyor.

  2. Doruk Hocam,

    Akorlarla türettiğinizi aranje’nin belki MIDI’si vardır diye düşünmüştüm ben.Midiler bile işime yarayabilir.En azından ince notalarını inceleyebilir.Ve nasıl bir yol izlediğinizi anlayabilirim…

  3. hocam merhaba ben 1 senedır falan gıtar çalıyorum ve bazen söz falan da yazıyorum ama melodi yapmakta zorlanıyorum ilk önce nerden başlamam gerekiyo temel müzik eğitimi vb.ya da sız bana yardımcı olurmusunuz gerçekten bestecilik işine çok hevesim var.İçimdeki duyguları şarkılara dökmek istiyorum.Acayip bir his müzik benım için bambaşka bir şey ama eğitimini de almak istiyorum cevabınızı beklıyorum hocam 🙂

    • Mertcan, gitar çalmaya başlayalı bir sene olduysa acele etme, herşey yavaş yavaş gelişecek. Olanakların ölçüsünde iyi bir/birkaç hocadan ders alırsan tabii ki harika olur, ama o mümkün değilse, yapabildiğin kadar çok ve çeşitli müzik dinlemeni ve dinlediğin müzikleri gitarınla çalmaya çalışmanı öneririm. Herşeyin birebir mükemmel aynısını çalmak amacıyla değil, parçaların yapılarını, işleyişlerini, trafiklerini, kısacası armonik yapılarını ve düzenlemelerini incelemek açısından. İlk başta kendi melodilerini ve parçalarını oluştururken başka melodilerden yararlanmaktan korkma. Nasıl ki konuşmayı etrafımızdakileri taklit ederek öğreniyorsak, müziği de aynı şekilde öğreniyoruz. Önemli olan ilerledikçe kendi tarzını yaratabilmen ve kendi sesini bulabilmen. Bu da zamanla ve azimle olacak birşey. Şimdiden başarılar ve bol şanslar 🙂

  4. mrb hocam.
    7 senedir falan gitar çalıyorum ama teorik bilgim 0’a yakın. Maalesef ki gitar eğitimi veren hocaların çoğu 7’li akordan ötesini bilmiyorlarmış tecrübe ettim.
    uzun zamandır kendi çabalarımla jazz gitar çalışıyorum.eğer bu işi adam akıllı bilen birinden öğrenebilirsem çok kısa bir zamanda uzun yol alabileceğimi üstüne rahatça koyabileceğimi düşünüyorum
    bana şöyle tabiri caiz ise aptala anlatır gibi jazz armonisi anlatacak türkçe bir kaynak lazım mümkünse görüntülü.
    bu konu hakkında beni yönlendirebilirmisiniz.

    • Merhaba Berat,

      Maalesef aradığın niteliklerde bir kaynak yok, ya da en azından ben bilmiyorum. Ders verirken benim de sıkça karşılaştığım bir sorun bu. Önümüzdeki aylarda buraya bazı videolu anlatımlar da eklemeyi planlıyorum, bunların içeriklerini de sizlerden gelen önerilere göre belirleyebilirim.

      Ama işin teorik yanına girmeden de kısa vadede caz gitar tekniğini geliştirmek için yapabileceğin şeyler var: Öncelikle blues formlarını içselleştirerek işe başlayabilirsin. Sonra “I Got Rhythm” ve “Autumn Leaves” parçalarının akor yürüyüşlerini öğrenmeni ve bu parçaların kayıtlarına eşlik etmeni önerebilirim. Hem ritm gitar çalarak, hem solo çalmaya çalışarak. Bu iki parça klasiktir ve akor yürüyüşleri birçok diğer parçada kullanılmıştır. İyi bir kulak eğitimi olur. Sonra teori bilgini geliştirdiğinde dahi bu kulak eğitimi işine yaramaya devam edecektir.

      Hiçbirimizin yeteneğini inkar edemeyeceği George Benson nota okumayı dahi bilmez, neyi nasıl çalacağını kulakları belirler. Bunu yabana atmamak lazım…

  5. Hocam şarkıların içinde akorların haricinde pad lerle çalınan akorla aynı olmayan sesler var..Bu sesler nasıl oluşturabiliriz…Bunlarda akor gibi 3 lü veya beşli oluyor..Melodiyi daha da güçlendiriyor…Bir de melodiyi daha vurgulu daha güçlü nasıl yapabiliriz…Mesala yukardaki melodiyi çift ses yapabilirmiyiz..Düzenleme .aranjeyle ilgili önerebileceğiniz bir kaynak varmı…Bass partisi yazımı akor sıralaması altyapıda kullanılan seslerin yerleşimyle ilgili..Hocam kusura bakmayın çevremde bu bilgileri alabileceğim kimse yok birden aklıma ne gelirse sormuşum…Çok teşekkürler tüm verdiğiniz bilgeler için…

  6. Bir akor verildiğinde bu akorun 3’lüsü, 5’lisi ya da 7’lisi hangi notadır? Bunu nasıl buluyoruz? Bununla ilgili bir ders var mı?

  7. anlamadığım bir nokta var şekil 1 de ilk akorumuz G maj melodi D ye gittiğinde R min akoru ile armonize ettik neden R maj ile armonize edip dominant etkisi katmadık zaten melodinin kalanındada la ve do var orada güzel bir dominant 7 li akor oluşturabilirdik. Ben klasik müzik kompozisyonu eğitimi alıyorum 4 ve 5 inci derecelerle armonize rahat ediyorum ancak ben daha farklı maceralar arıyorum cazz armonisi dersimiz yok ancak cazz armonisini öğrenmem için ne yapmam lazım ? sevgilerle

    • Şekil 1 zaten yaratıcılıktan uzak, klişe bir örnek olarak orada duruyor. Daha farklı şeyler denemek tabii ki mümkün. Ama o örnekte re minör’e gitmenin mantığı nedir diye sorarsanız, şarkı do majör tonunda olduğu için do majör gamından türetebileceğimiz akorlar var o örnekte. “Tonal” düşünce mantığı. Sizin dediğiniz gibi re majör akorunu kullansaydık, o akordaki fa # notası nedeniyle tonun dışına çıkmış olacaktık. Çok da güzel olacaktı. Fakat o başka bir yazının konusu 🙂

  8. Vay canına tüm sayfayı okudum hayran kaldım 5 yıldır müziğin icinde ve 4 aydır gitar calan birisi olarak kafamda birsürü düşünce şekillendi gerçektende insanın ufkunu genişletiyorsunuz teşekkürler. Bu arada ben caldığım parcaları hep ezberden calıyorum kafamda 30 dan fazla ezbere şarkı vardır oturup calabilirim parcayıda okurum ama akor bulmak derseniz 0 ‘ ım bu sizce zaman la gelişirmi ?

    • Çok teşekkür ederim. Akor bulmak konusunda kendi kendinizi elbette geliştirebilirsiniz. Ben ilk başladığım yıllarda radyoyu açar hiç bilmediğim şarkılara eşlik etmeye çalışırdım. İlk başta çok feci oluyordu ama zamanla akor yürüyüşlerini duymayı öğreniyorsunuz. Duyduğunuz akorları enstrümana aktarmayı öğreniyorsunuz. Sabır ve azimle herşey mümkün.

  9. Nedesem nasıl hitap edeceğimi bilemedim, hocam desem yeterli olur umarım, ben ankarada müzisyenlik yapıyorum yıllardır çeşitli hocalar ve müzik okullarından ders alıyorum şuan hergünki gıbi pıyanonum başında çalısıyorum ve sizi yürekten tebrik ediyorum çünki neredeyse 3yıldır aradığım ve örneğinizi inceleyene kadar bulamadığım soruların cevabını bana 5 dak.gibi ufacık bi zamanda açıkladınız nedesem nasıl tesekkur etsem bilemiyorum ufkumdaki karanlık aydınlandı birden çok mutluyum artık nasıl çalışabileceğimi biliyorum sanki ve bunun bi başlangıç olmasını diliyorum hocam ulaşmak istiyorum size yani ne yapabilirim bu konuda zahmet olmazsa bi umut benimki face kullanıyormusunuz yada ne yapmam gerekiyor istanbula gelip ders alma şansım olurmuki, başarılar hocam.

    • Öncelikle teşekkür ederim. Yazdıklarım işe yaradıysa ne mutlu bana. Özel ders veriyorum, İstanbul’a gelme fırsatınız olursa bunu da yapabiliriz tabii ki neden olmasın? Çalışmalarınızda başarılar diliyorum.

  10. Ilk olarak emeğinizi sağlık sayin hocam. Bir sorum olacak:
    C majör ton olmasına rağmen ton harici de sesleri kök ses ya da akorun diğer seslerinde hangi kurala gore kullanabiliyoruz.
    Başarılarınızın devamını diliyorum….

    • Kural demeyelim de yöntem diyelim. Kullanabileceğiniz çok sayıda yöntem var. Bu da yeni bir yazının konusu olsun 🙂 Burada anlatamayacağım kadar uzun ve çetrefilli zira.

  11. Mrb hocam, ana ezgiyi “voicings” denen akorlarda uygulamak istersek bu durumda akor yürüyüşünde nota numaralandırması benzer mi olmalı? Örneğin 1 3 5 7 (9 10 11) 13 17 düzeninde bir akor ile başlayan eser ikinci veya diğer akorlar da bir anda 5 1 3 9 13 17 19 (biraz dağıttım 🙂 ) gibi bir şekle bürünüyor bazen de open triad ile kafamı allak bullak ediyor çalan adam. soruyorum çünkü öğrencilerin isyan ettiği calculus dersi bu olsa gerek gibi buhranlara sokuyo beni. bu stilde akor çeşitlemeleri adeta ucu bucu olmayan derya denize dönüşüyor. Bu konuda önerileriniz var mı? cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    • Akorun hangi çevrimi kullanılırsa kullanılsın, işlevsel analizi kök notaya göre yapılır. Yani do majör akorunu sol – do – mi diye çalsan bile do majör tonunda o hâlâ I akorudur. Umarım sorunu doğru anlamışımdır 🙂

  12. Merhaba hocam öncelikle paylaştığınız bu bilgi için sonsuz teşekkürlerimi sunarım altın bulsam o kadar sevinmezdim o derece 🙂 Ben caz armonisiyle uğraşmaya ilk Nail Yavuzoğlu’nun “Caz Müziğinde Akor Dizileri” ile başladım. Fakat bana biraz karışık geldi. Bu yazınızda uzun zamandır aradığım pratik bilgileri buldum aklıma takılan şey ise caz örneğinde 6lı 9 lu 11 li 13lü veya sus akorlar kullanmak isteseydik nasıl bir yol izlememiz gerekirdi?

    • Duruma bağlı. 9, 11 ve 13 gerginlik duygusunu artırır. Keza sus akorlar da öyle. Bir yerlere çözülmek isterler, dinleyicide öyle bir beklenti yaratırlar. Amacınız buysa o notaları eklersiniz. Buna karşılık 6’lı akorlar caz’da bulabileceğiniz en munis akorlardır. Çözülme, noktalanma duygusu verirler. O yüzden caz standartları genelde 6’lı akorlarla bitirilir (7’li değil; 7’li havada asılı kalır). Herşey ne yapmak istediğinize bağlı.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here